به مناسبت آغاز سال نو جلالی
Yeñi Yil Qutlu Olsun
به نظر می رسد آمدن فصل بهار از قدیم الایام در بسیاری از نقاط جهان جشن گرفته می شده است.حتی در مورد ریشه کلمه "نوروز" هم ابهامات زیادی وجود دارد، چرا که در ترکیه و آذربایجان نیز همین کلمه رایج است ، بنابراین نمی توان با قاطعیت این کلمه را فارسی دانست.اما در مورد اینکه چگونه روزهای اول سال "نوروز" نامگذاری شده است ، اطلاعات دقیقی در دست نیست.مضاف بر این ،شواهد و قرائنی وجود ندارد که با قاطعیت نشان دهد تقویم هجری شمسی مربوط به یهودیان یا فارس ها باشد.
متاسفانه تاکنون درباره سال نو و آداب و رسومی که در ارتباط با آن هستند ، هیچ تحقیق جامع و بی طرفانه ای صورت نگرفته است.به عنوان مثال مراسم چهارشنبه سوری را در نظر بگیرید که کاملاً با اعتقادات کسانی که زرتشتی خوانده می شوند در تضاد است.اولاً زرتشتی ها ادعا می کنند که به آتش احترام می گذارند در حالیکه برگزارکنندگان چهارشنبه سوری از روی آتش می پرند که این یک نوع بی احترامی به آتش محسوب می شود.ثانیاً فارسها ادعا می کنند که اجداد آنها پیش از اسلام در ایران فرضی آن زمان ، 30 روز ماه را اسم گذاری کرده بودند وتقسیم بندی زمان بر اساس روز ، ماه و سال بوده است و مفهوم هفته پس از آمدن اعراب به ایران وارد شده است.اگرآنها این ادعای خود را قبول داشته باشند، پس "چهارشنبه" ای هم نباید وجود می داشت که بخواهند برای آخرین آن "سوری" برگزار کنند.گذشته از این ترکیب "چهارشنبه سوری" یک ترکیب ترکیست نه فارسی ، چرا که اگر این ترکیب فارسی می بود ، می بایست به صورت "سور چهارشنبه" بیان می شد.می دانیم که درزبان ترکی و فارسی جای مضاف و مضاف الیه . ونیز صفت و موصوف عکس یکدیگر است
نامگذاری سالها به نام 12 حیوان مربوط به تورکان اویغوریست .در سال 1305 حکومت مشروطه نامگذاری 12 حیوانی و قمری را منسوخ اعلام کردند و سال شمسی را که برگرفته از تقویم جلالی بود از مبدا هجرت حضرت محمد(ص) از مکه به مدینه قرار دادند.
هر بخش از این آداب و رسوم در میان بخشی از مردم رایج است اما برخی از آداب و رسوم مطمئناً جعلی و یهودیست و هدف از آن خلق هویت مستقل از اسلام برای مردم فارس است.مانند جشن سده ، جشن مهرگان،جشن نوروز که بنا به ادعا اوایل پاییز برگزار می کردند.
متاسفانه تحقیق جامع مردم شناسانه ای در میان اقوام مختلف ساکن ایران کنونی صورت نگرفته است. از آنجا که شهرنشینی در ایران قدمت چندانی ندارد ، بنابراین به عنوان جوامع بکر و نمونه باید به سراغ فرهنگ مردمان روستا و عشایر باقیمانده فعلی رفت. تا آنجا که من خود شخصاً دیده ام ، مردمان عشایر جنوب اعم از لر ،ترک،عرب ،بلوچ و طوایف ساکن صحرای دشتستان و نیز ترکمن ها و طوایف سنی شرق خراسان کلمه "نوروز" را نمی شناسند اما در عوض برای اعیاد اسلامی قربان و فطر اهمیت زیادی قائلند.مثلاً قشقائی ها هنگام تحویل سال حداکثر کاری که می کنند ، اینست که قدری سبزه می چینند و روی سفره شان می گذارند. از چهارشنبه سوری ،سفره هفت سین و سیزده بدر هیچ اثری دیده نشده است.
البته در سالهای پس از شهر نشینی اکثر اقوام فوق الذکر نیز،به میزان زیادی آسیمیله فرهنگی شده اند و همان آداب و رسوم رسمی فارس ها را برگزار می کنند.
در هر حال، برای همه کسانی که آغاز بهاررا به عنوان مبدا سال می شناسند ،سال خوبی را آرزو می نمایم.
جا دارد در اینجا پاره ای از اصطلاحات ترکی مربوط به این ایام را بدانیم و در مکالمات روزمره با همزبانان سعی کنیم آنها را بکار ببریم :
Bayram عید
Bayramluq عیدی
Yaz بهار
Bayram Günleri ایام عید
Bayram Günü روز عید
Yeñi Yil سال نو
Yeñi yil qutlu olsunسال نو مبارک
ترکهای جنوب ایران ، وقتی می خواهند سال نو را به هم تبریک بگویند این جمله را بکار می برند :
Sal e noyiñiz mubarək !
Eidiñiz mubarək
هیچ کدام از کلمات شبه جمله فوق که فعل آن به قرینه معنوی حذف شده است ، ترکی نیستند و حتی ساختار جمله نیز فارسی-عربیست.به جای جمله فوق بهتر است یکی از جملات ذیل به کار رود :
Yeñi yiliñiz qutlu olsun
Yeñi yiliñiz mubarək (olsun)
Bayramiñiz qutlu olsun
Bayramiñiz mubarək (olsun)
در پاسخ به تبریک سال نو ، مخاطب می تواند یکی از جملات ذیل را به کار برد :
Çox məmnun , siziñ də yeñi yiliñiz qutlu olsun
Çox məmnun , siziñ də yeñi yiliñiz mubarək olsun
Çox məmnun , siziñ də bayramiñiz qutlu olsun
Çox məmnun , siziñ də bayramiñiz mubarək olsun
Yüziñ mubarək